|

Helm of geen helm?

pro_velo_helmet_wearing
  • Helmen verplichten?
  • Hoe kies je een goede helm?
  • Het standpunt van Pro Velo

Niemand beweert dat een helm niet nuttig kan zijn in bepaalde, specifieke (on)gevallen. Maar is het ook veiliger om met een helm te fietsen? Niet per se, volgens dit dossier van Franse fietsersbond FUBicy. In het stedelijk verkeer is het risico op hoofdtrauma's niet groter voor fietsers dan voor voetgangers en automobilisten.

Bovendien spreekt het voor zich dat het dragen van een helm je onmogelijk beschermt tegen ongevallen op zich. Wat daarentegen wél helpt, zeker in steden, is meer sensibilisatie, meer fietsverkeer en een betere fietsinfrastructuur.

Helmen verplichten?

Ook Pro Velo is allerminst tégen het dragen van een helm. Maar, samen met andere fietsorganisaties wereldwijd, zijn we wel tegen het invoeren van een helmverplichting.

Het debat over de zin en onzin van een helmverplichting loopt al lang. Voor- en tegenstanders bestoken elkaar met tegenstrijdige onderzoeken om hun gelijk te halen. Een overzicht van de pro's en contra's.

Argumenten voor helmverplichting

Voorstanders zeggen dat het dragen van een helm het risico op hoofdletsels verkleint en zo levens redt.

Volgens een studie uitgevoerd door de KU Leuven kan het aantal verwondingen of overlijdens bij fietsers in het verkeer duidelijk worden verminderd als alle fietsers een helm zouden dragen.

De studie waarnaar het meest wordt verwezen door voorstanders van de helm, is die van Thompson, Rivara en Thompson uit 1989. Deze stelt dat het dragen van een helm de kans op hoofdletsels tot 85 % vermindert. Nochtans is deze studie niet onbetwist. Er is veel kritiek op gekomen, vooral op hun gebrekkige methodologie en het (te) kleine aantal testpersonen.

Argumenten tegen helmverplichting

Tegenstanders van een helmverplichting halen meerdere argumenten aan.

  • De media spelen ook in dit debat een belangrijke rol. In de eerste plaats door dodelijke fietsongevallen veel aandacht te geven. En ook door soms onnodig onrustwekkend en eenzijdig over (doorgaans erg genuanceerd) wetenschappelijk onderzoek te berichten. Op deze manier gaan mensen fietsen als gevaarlijk beschouwen terwijl fietsen op zich (als manier om zich dagdagelijks te verplaatsen) niet gevaarlijk is. Deze beeldvorming zit helemaal scheef. Problematischer dan fietsen op zich, is het gebrek aan respect van sommige automobilisten.
  • Het risico op hoofdletsels is in het stedelijk verkeer niet groter voor fietsers dan voor automobilisten of voetgangers. Een Britse studie toont aan dat zowel fietsers als voetgangers bij een ongeval 30% kans lopen op een hoofdletsel.
  • Het verplichten van een helm kan fietsen (onterecht) een gevaarlijk imago opzadelen. Dit brengt een ontradend effect met zich mee. In Australië en Nieuw-Zeeland is het aantal fietsers met 30% gedaald sinds het dragen van een helm er verplicht werd. Deze afname kan een verhoogd onveiligheidsgevoel met zich meebrengen (in de geest van een 'kritische massa'). Het aantal hoofdletsels is inderdaad met 20% gedaald, maar deze daling kan niet enkel aan het dragen van een helm worden toegeschreven, want dezelfde daling werd gezien bij voetgangers en automobilisten voordat de fietshelm verplicht werd. Het aantal hoofdletsels is verder blijven dalen, maar omdat ook het aantal fietsers daalt, kunnen er moeilijk duidelijke conclusies worden getrokken. Landen waarin fietsen het veiligst is (Nederland, Denemarken, ...), zijn ook landen waar het meest gefietst wordt – en bijna niemand een helm draagt. Het debat loopt nog.
  • Fietsers voelen zich vaak veiliger met een helm op. Hierdoor kunnen ze geneigd zijn meer risico's te nemen. Wat hen dan weer minder verkeersveilig kan maken.
  • Studies over het al dan niet dragen van een helm houden doorgaans geen rekening met het feit dat fietsen an sich gezond is. Reële gezondheidsvoordelen worden niet in rekening genomen. Terwijl mogelijke risico's verabsoluteerd worden.
  • Tot slot beschermt een helm niet bij zware klappen. De gemiddelde weerstand van een moderne gehomologeerde helm (CE-norm 1078) kan een klap van maximum 23 km/u aan. Bij hardere klappen, levert het dragen van een helm slechts een beperkte extra beveiliging op.

De Jong (2012) besluit: "In jurisdictions where cycling is safe, a helmet law is likely to have a large unintended negative health impact. In jurisdictions where cycling is relatively unsafe, helmets will do little to make it safer [...]."

Wat voor helm op mijn hoofd?

Een goede helm moet licht zijn en goed op je hoofd passen. Voor een optimale bescherming, raden we aan om een helm te kopen die je slapen bedekt.

Zo kies je een goede helm:

  • Controleer of de helm voldoet aan de Europese norm EN 1078 of 1080. Opgelet: helmen met enkel een CE-label zijn niet geschikt.
  • Kies een kwaliteitsvollere in-mold-helm. Dit zijn helmen waarbij de harde plastieken buitenkant en de binnenkant van piepschuim in hetzelfde mal gemaakt worden.
  • Pas de helm. Span het riempje goed aan schud met je hoofd. Als de helm beweegt of te strak zit, neem je een andere maat. Opgelet: een helm beschermt enkel als de riempjes goed aangespannen zijn onder je kin.

Nabeving

Als je helm een grote schok te verduren kreeg, is hij aan vervanging toe. Ook al zie je zelf niets aan de helm, is het materiaal dat de schok opvangt niet meer bruikbaar.

Het standpunt van Pro Velo

Wij zijn in ieder geval tegen een fietshelmverplichting. Helmdracht verplichten draagt in de eerste plaats bij tot een negatieve beeldvorming rond de fiets. Met het risico dat het aantal mensen die voor hun dagelijkse verplaatsingen voor de fiets kiezen daalt. Dit heeft negatieve veiligheidsgevolgen voor de mensen die wel blijven fietsen. (Minder druk om veiligere fietsinfrastructuren aan te leggen, minder alertheid vanwege automobilisten, ...)

En als individuele fietser? Doe waarbij je je zelf het beste voelt! Het is immers belangrijk dat je je op je gemak voelt in het verkeer.

Wél raden we kinderen aan om een helm te dragen, zeker totdat ze hun fiets helemaal onder controle hebben (evenwicht, basisvaardigheden, ...). Ook sportieve fietsers en mensen die in groep aan een zekere snelheid fietsen, raden we aan om een helm te dragen.

Elders op het web

Pro Velo ontwikkelt oplossingen op maat voor een vlotte en duurzame overstap naar de fiets en draagt zo bij tot een betere levenskwaliteit.