|

Helm of geen helm?

pro_velo_helmet_wearing
  • Pro's en contra's, een overzicht
  • Hoe kies je een goede helm?
  • Het standpunt van Pro Velo

Is het veiliger om met een helm te fietsen? Niet per se, als we dit dossier van Franse fietsersbond FUBicy mogen geloven. Als je in de stad fiets, is het risico op hoofdtrauma's niet groter dan voor voetgangers en automobilisten.

Het spreekt voor zich dat het dragen van een helm je niet kan behoeden voor ongevallen. Wat wél helpt, zeker in steden, is meer sensibilisatie en een betere fietsinfrastructuur.

Helmen verplichten?

Niemand beweert dat een helm niet (heel) nuttig kan zijn in vele gevallen. Maar een verplichting ervan doet toch enkele vragen rijzen.

Het debat over het nut om een helm te dragen loopt al lang. Voor- en tegenstanders bestoken elkaar met tegenstrijdige onderzoeken om hun gelijk te halen. Een overzicht van de pro's en contra's.

Pro

Voorstanders zeggen dat het dragen van een helm het risico op hoofdletsels verkleint en zo levens redt.

Volgens een studie uitgevoerd door de KU Leuven kan het aantal verwondingen of overlijdens bij fietsers in het verkeer duidelijk worden verminderd als alle fietsers een helm zouden dragen.

De studie waarnaar het meest wordt verwezen door voorstanders van de helm, is die van Thompson, Rivara en Thompson uit 1989. Deze stelt dat het dragen van een helm de kans op hoofdletsels tot 85 % vermindert. Nochtans is deze studie niet onbetwist. Er is veel kritiek op gekomen, vooral op hun gebrekkige methodologie en het (te) kleine aantal testpersonen.

Contra

Tegenstanders van de (verplichte) helm halen meerdere argumenten aan.

  • De media spelen ook in dit debat een belangrijke rol. In de eerste plaats door dodelijke fietsongevallen veel aandacht te geven. En ook door soms onnodig onrustwekkend en eenzijdig over (doorgaans erg genuanceerd) wetenschappelijk onderzoek te berichten. Op deze manier gaan mensen fietsen gevaarlijker vinden terwijl fietsen op zich (als manier om zich te verplaatsen, snelheid buiten beschouwing gelaten) niet gevaarlijk is. Deze beeldvorming zit helemaal scheef. Problematischer dan fietsen op zich, is het gebrek aan respect van sommige automobilisten.
  • Het risico op hoofdletsels is in het stedelijk verkeer niet groter voor fietsers dan voor automobilisten of voetgangers. Een Britse studie toont aan dat zowel fietsers als voetgangers bij een ongeval 30% kans lopen op een hoofdletsel. FUBicy spreekt zelfs van een hoofdletselrisico van 17% voor fietsers, tegenover een hoofdletselrisico van 26% voor voetgangers.
  • Diezelfde FUBicy zegt ook dat het promoten of het verplichten van een helm fietsen een gevaarlijk imago geeft. Dit brengt een ontradend effect met zich mee. In Australië en Nieuw-Zeeland is het aantal fietsers met 30% gedaald sinds het dragen van een helm er verplicht werd. Deze afname kan een verhoogd onveiligheidsgevoel met zich meebrengen (in de geest van een 'kritische massa'). Het aantal hoofdletsels is inderdaad met 20% gedaald, maar deze daling kan niet enkel aan het dragen van een helm worden toegeschreven, want dezelfde daling werd gezien bij voetgangers en automobilisten voordat de fietshelm verplicht werd. Het aantal hoofdletsels is verder blijven dalen, maar omdat ook het aantal fietsers daalt, kunnen er moeilijk duidelijke conclusies worden getrokken. Het debat loopt nog.
  • Fietsers voelen zich veiliger met een helm op. Hierdoor kunnen ze geneigd zijn meer risico's te nemen. Hierdoor zijn ze minder veilig in het verkeer.
  • Een Britse studie (Walker, 2006) heeft aangetoond dat automobilisten minder afstand houden als ze een fietser voorbijsteken die een helm draagt. Dit brengt een verhoogd risico op ongelukken met zich mee.
  • De FUBicy wijst er ook op dat bij studies over het al dan niet dragen van een helm doorgaans geen rekening wordt gehouden met het feit dat fietsen an sich gezond is. Reële gezondheidsvoordelen worden niet in rekening genomen. Terwijl mogelijke risico's verabsoluteerd worden.
  • Tot slot beschermt een helm niet bij zware klappen. De gemiddelde weerstand van een moderne gehomologeerde helm (CE-norm 1078) kan een klap van maximum 23 km/u aan. Bij hardere klappen, levert het dragen van een helm slechts een beperkte extra beveiliging op.

Wat voor helm op mijn hoofd?

Een goede helm moet licht zijn en goed op je hoofd passen. Voor een optimale bescherming, raden we aan om een helm te kopen die je slapen bedekt.

Zo kies je een goede helm:

  • Controleer of de helm voldoet aan de Europese norm EN 1078 of 1080. Opgelet: helmen met enkel een CE-label zijn niet geschikt.
  • Kies een kwaliteitsvollere in-mold-helm. Dit zijn helmen waarbij de harde plastieken buitenkant en de binnenkant van piepschuim in hetzelfde mal gemaakt worden.
  • Pas de helm. Span het riempje goed aan schud met je hoofd. Als de helm beweegt of te strak zit, neem je een andere maat. Opgelet: een helm beschermt enkel als de riempjes goed aangespannen zijn onder je kin.

Nabeving

Als je helm een grote schok te verduren kreeg, is hij aan vervanging toe. Ook al zie je zelf niets aan de helm, is het materiaal dat de schok opvangt niet meer bruikbaar.

Het standpunt van Pro Velo

Wij zijn in ieder geval tegen het verplicht maken van fietshelmen. Zo'n verplichting leidt in de eerste plaats tot een daling van het aantal mensen die voor de fiets kiezen voor hun dagelijkse verplaatsing. Voor de mensen die wel blijven fietsen, houdt dit een veel groter risico in. (Minder druk om veiligere fietsinfrastructuren aan te leggen, minder alertheid vanwege automobilisten, ...)

Wél raden we kinderen aan om een helm te dragen, zeker totdat ze genoeg evenwicht en ervaring hebben om zich veilig en zelfstandig met de fiets in het verkeer te begeven. Ook sportieve fietsers en mensen die in groep aan een zekere snelheid fietsen, raden we aan om een helm te dragen.

Dat iedereen anders beslisse naar gevoel en geweten!

Elders op het web

Pro Velo ontwikkelt oplossingen op maat voor een vlotte en duurzame overstap naar de fiets en draagt zo bij tot een betere levenskwaliteit.